Sensorische integratie
Zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Onze zintuigen geven ons de hele dag informatie over de wereld om ons heen. Maar niet ieder kind verwerkt deze prikkels op dezelfde manier.
Sensorische integratie, ook wel sensorische informatieverwerking genoemd, is de manier waarop onze hersenen prikkels vanuit onze zintuigen verwerken en hierop reageren. Voor de meeste kinderen gaat dit vanzelf. Maar sommige kinderen zijn extra gevoelig voor prikkels of hebben juist meer prikkels nodig. Dit kan invloed hebben op hun gedrag, emoties en dagelijkse activiteiten.
Overprikkeld of onderprikkeld
Onze hersenen werken als een soort filter. Ze bepalen welke prikkels belangrijk zijn en welke we op de achtergrond kunnen laten. Wanneer dit filter minder goed werkt, kan een kind overprikkeld of juist onderprikkeld raken. Een overprikkeld kind krijgt te veel of te heftige prikkels binnen. Je ziet bijvoorbeeld dat een kind snel boos wordt, zich terugtrekt, zijn handen voor de oren houdt of moeite heeft met een drukke omgeving. Een onderprikkeld kind heeft juist behoefte aan extra prikkels. Het kind beweegt veel, zoekt voortdurend lichamelijke activiteit op of maakt graag veel geluid. Het ene kind heeft behoefte aan rust, het andere juist aan beweging.
Kijk naar wat een kind nodig heeft
Het is belangrijk om niet alleen naar het gedrag te kijken, maar ook naar wat erachter zit.
Wanneer raakt een kind overstuur? Wat gebeurde daarvoor? Was het druk, waren er veel geluiden of moest het kind iets doen wat spannend was? Door goed te observeren, kunnen we ontdekken welke prikkels een kind lastig vindt en wat helpt om weer in balans te komen.
Bij overprikkeling kan het helpen om prikkels te verminderen. Zoek bijvoorbeeld een rustige plek op, praat zacht en geef het kind even de tijd. Bij onderprikkeling kunnen juist activerende activiteiten helpen, zoals rennen, springen, klimmen, dansen of buitenspelen.
Driftbuien
Kinderen die moeite hebben met prikkelverwerking kunnen hun emoties soms heel heftig uiten. Een driftbui kan ontstaan wanneer alle prikkels zich hebben opgestapeld en het kind niet meer weet hoe het hiermee om moet gaan. Op zo'n moment is rust en veiligheid het belangrijkst. Ga niet uitgebreid vragen waarom het kind boos is en probeer niet midden in de driftbui een gesprek te voeren. Blijf zelf rustig, zorg voor een veilige omgeving en geef het kind de ruimte om weer tot zichzelf te komen. Wanneer het kind rustig is, kun je samen bespreken wat er gebeurde en wat de volgende keer kan helpen. Het doel is niet dat kinderen nooit boos of verdrietig zijn. We willen ze juist leren hun emoties te herkennen en ermee om te gaan. Bedenk dat tijdens zo’n moment je kind heel veel oude frustraties, angsten en verdriet ‘opruimt’.
Herkenbare uitdagingen in het dagelijks leven
Eten
Sommige kinderen zijn gevoelig voor bepaalde smaken, geuren of structuren. Een kind kan bijvoorbeeld moeite hebben met zacht of gemengd voedsel. Een rustige omgeving en stap voor stap kennismaken met nieuwe smaken kunnen helpen. Geef het kind de tijd en dwing niet. Duurt het te lang overweeg dan een grote dobbelsteen te gebruiken om het aantal hapjes te bepalen wat nog gegeten moet worden. Vaak help een vakjesbord waarop het eten visueel is opgedeeld ook.
Slapen
Na een drukke dag kan het lastig zijn om alle prikkels los te laten. Een vast en herkenbaar bedritueel helpt kinderen om de overgang naar rust te maken. Ook een rustige slaapkamer, weinig geluid en gedempt licht kunnen helpen. Soms vinden kinderen in de basisschoolleeftijd het fijn onder een verzwaringsdeken te slapen of met een verzwaarde knuffel te slapen. Voor jongere kinderen is dit niet veilig. Het type beddengoed is soms ook bepalend. Te veel textuur, te warm, te kriebelig kan aanleiding geven om lang wakker te liggen.
Aankleden
Sommige kinderen kunnen last hebben van kriebelende labels, naden in kleding, strakke boorden, sokken die niet goed zitten, losse zooltjes of de structuur van bepaalde stoffen. Dit kan leiden tot weerstand, frustratie of verdriet tijdens het aankleden. Kies zachte, comfortabele kleding zonder storende labels of naden. Knipt labels uit de kleding of trek sokken binnenstebuiten aan en laat het kind, waar mogelijk, zelf kleding kiezen. Neem voldoende tijd voor het aankleden, bied rust en begrip voor het ongemak. Zoek samen naar een oplossing.
Uitstapjes
Een uitstapje is leuk, maar kan ook veel prikkels geven: een andere omgeving, veel mensen, geluiden en onverwachte gebeurtenissen. Bereid een kind vooraf voor. Vertel wat jullie gaan doen en wat het kind kan verwachten. Plan waar mogelijk een rustig moment en geef het kind de mogelijkheid om zich even terug te trekken. Heeft je kind een bijtketting of een geluidswerende koptelefoon? Neem deze dan mee op uitstapje.
Sportclub of zwemles
Ook een sportclub of zwemles kan behoorlijk wat prikkels opleveren. Denk aan harde geluiden, veel kinderen, aanrakingen, nieuwe opdrachten en een onbekende omgeving.
Een goede voorbereiding helpt. Vertel wat er gaat gebeuren en geef het kind na afloop voldoende tijd om weer tot rust te komen. Soms is het nodig om activiteiten rustig op te bouwen. Zwemles kan een uitdaging zijn. Het water is nat en koud. Een andere badjuf kan aanleiding geven tot een driftbui, huilbui of teruggetrokken gedrag. Geef van te voren bij de badjuf aan dat je kind moeite heeft met alle prikkels. Zoek samen naar oplossingen met je kind. Denk aan het opbinden van het haar als dit heel de tijd in de ogen komt of een wetsuit om de temperatuur te reguleren.
Kleine aanpassingen, groot verschil
Er is geen aanpak die voor ieder kind werkt. Het belangrijkste is goed kijken, luisteren en aansluiten bij wat een kind nodig heeft. Een rustige plek, wat extra beweging, een duidelijke uitleg of simpelweg wat meer tijd kan al een groot verschil maken. Achter gedrag zit altijd een verhaal. Door verder te kijken dan het gedrag, kunnen we kinderen beter begrijpen en ondersteunen. Zo helpen we kinderen stap voor stap om hun eigen prikkels te leren herkennen en steeds beter om te gaan met de wereld om hen heen.